صنايع آجر و سفال كارخانجات اصفهان

پیش از صدارت " میرزا تقی خان امیر کبیر " ، آجرهای تهران که بمنظور ساخت عمارت دارالخلافه به کار می رفت ، هر یک نیم من تا سه 9 چارک وزن داشت. در زمان صدارت امیر کبیر و پی اعتراض مردم در این مورد، وزن معینی برای انواع آجر تعیین گردید و استاندارد مزبور به اطلاع عموم رسید.

روزنامه وقایع اتفاقیه شماره 20 ، مورخ نوزدهم شعبان 1267 ه.ق. می نویسد: " سابقا که آجر به جهت بنایی عمارت دارالخلافه معمول بود ، عددی نیم من تا سه چارک بیشتر نبود . کارگزاران دولت علیه محض رعایت عموم خلق ، وزن معینی به جهت آجر قرار دادند که با آن وزن از کوره بیرون آورده و به مردم بفروشند و در این باب ، به صلاحدید عالیجاهان کلانتر و معمارباشی و ملک التجار ، از کوره پزها التزام گرفته گه از این قرار بفروشند و تفاوت وزن را بر قیمت بیفزایند. و بنایی امسال کلا از آجر جدید است : " آجر قالب شاهی تراش 1 عدد 1 من و 20 سیر ؛ آجر نظامی به جهت فرش 1 عدد 6 من ؛ آجر نظامی به جهت دندانه 1 عدد 5 من ."

بنا بر آخرین استاندارد ایران به تاریخ 7 خرداد 1357 در مورد آجرهای رسی ، آجر ها به دو گروه دستی و ماشینی تقسیم بندی می شوند . آجر دستی خود به دو نوع فشاری و قزاقی سفید و آجر ماشینی نیز به تو پر و سوراخ دار گروه بندی شده اند . میزان جذب آب وطابق استاندارد ایران در آجر های ماشینی 16 درصد و حداقل برای هر دو نوع آجر 8 درصد تعیین شده است

آجر به خشت‌هایی گفته می‌شود که احکام یا فرامین دولتی بر روی آن نوشته می‌شد (حک می‌گردید) و به وسیله پختن این خشت‌ها، نوشته‌ها را بر روی آن پایدار می‌کردند. مشخص نیست که آجر برای اولین بار از چه زمانی مورد استفاده قرار گرفته است؛ گمان می‌رود انسان‌های اولیه با مشاهده پخته شدن گل مجاور اجاق‌های خود و دیدن اینکه گل پخته شده سختتر از کلوخه‌های کنار خود می‌گردید پی به خواص و روش تهیه آجر برده باشند.

آجر همچنین به عنوان یکی از مصالح ساختمانی از دیرباز مورد استفاده بوده‌است. مصرف آجر به عنوان مصالح ساختمانی در ایران سابقه باستانی دارد. از بناهای باستانی مشهوری که در ساخت آن از آجر استفاده شده می‌توان به طاق کسری اشاره کرد.

مثال دیگر کف دالان مسجد جامع اصفهان است که به وسیله آجرهایی مفروش شده‌است که در زمان ساسانیان برای ساخت آتشکده بکار رفته بود.

به طور کلی استفاده از آجر در طول تاریخ ایران بسیار گسترده بوده و بناهای بیشماری اعم از آتشکده، مسجد، ساختمان‌های مسکونی و... به وسیله آجر در ایران ساخته شده‌اند.

در حال حاضر با توجه به بالا رفتن تراکم جمعیت و ساخت بناهای چندین طبقه استفاده از آجر در اسکلت این نوع ساختمان‌ها مقدور نیست و از اسکلت‌های فلزی یا بتنی استفاده می‌شود؛ ولی از آجر برای نماسازی استفاده می‌شود و یا در قسمتی از سالن و سایر فضاها آجر را بطور نمایان بکار می‌برند.

(وَالضّحَىَ * وَاللّيْلِ إِذَا سَجَىَ * مَا وَدّعَكَ رَبّكَ وَمَا قَلَىَ * وَ لَلآخِرَةُ خَیْرٌ لَّكَ مِنَ الأُولَى‌ * وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبّكَ فَتَرْضَىَ * أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيماً فَآوَىَ * وَوَجَدَكَ ضَآلاّ فَهَدَىَ * وَوَجَدَكَ عَآئِلاً فَأَغْنَىَ * فَأَمّا الْيَتِيمَ فَلاَ تَقْهَرْ * وَأَمّا السّآئِلَ فَلاَ تَنْهَرْ * وَأَمّا بِنِعْمَةِ رَبّكَ فَحَدّثْ).

( مّا يَفْتَحِ اللّهُ لِلنّاسِ مِن رّحْمَةٍ فَلاَ مُمْسِكَ لَهَا وَمَا يُمْسِكْ فَلاَ مُرْسِلَ لَهُ مِن بَعْدِهِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) [فاطر:2]

 

 

( إِنّ رَبّكَ يَبْسُطُ الرّزْقَ لِمَن يَشَآءُ وَيَقْدِرُ إِنّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيراً بَصِيراً) [الإسراء:30]

(وَمَا مِن دَآبّةٍ فِي الأرْضِ إِلاّ عَلَى اللّهِ رِزْقُهَا وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا كُلّ فِي كِتَابٍ مّبِينٍ) [هود:6]